Dunyoning ko‘plab yirik megapolislarida metropoliten tarmoqlari yer ostining g‘oyat katta chuqurliklarida joylashgan. Masalan, Kiyev metrosining ayrim bekatlari 100 metrdan ham ziyod pastda qurilgan.
Xo‘sh, nega poytaxtimizdagi metropoliten buning aksincha ancha sayoz va uning eng chuqur bekati bor-yo‘g‘i 24 metrni tashkil etadi? Ko‘pchilik buni oddiy mablag‘ tejash yoki qurilish jarayonini soddalashtirish bilan bog‘liq deb o‘ylaydi. Biroq asl haqiqat mudom boshqacha bo‘lib, u shahrimizning murakkab geologik tuzilishi, yer osti boy suv zaxiralari va o‘tmishdagi sinovlar bilan chambarchas bog‘liqdir. 1966-yildagi vayronkor zilzila o‘sha davr kishilarining hayotini tubdan o‘zgartirib yubordi.
Minglab turar joylar vayronaga aylanib, 100 000 nafardan ortiq insonlar boshpanasiz qoldi. Ushbu mudhish fojiasidan so‘ng shahar mislsiz ko‘lamda qayta qurilib, tobora kengaydi. Mutaxassislar metro qurilishini boshlashdan oldin juda jiddiy va murakkab to‘siqlarga duch keldi. Chunki shahrimizning ostki qatlamlari boy suv zaxiralari hamda yumshoq tuproqqa nihoyatda boy edi. Agar poyezdlar yo‘lini yanada chuqurroqqa tushirishga urinib ko‘rilganda, texnogen halokatlar va yer osti suvlarining surilib chiqishi mislsiz xavf tug‘dirar edi. Hatto ayrim obyektlarni bunyod etish paytida ortiqcha suvlarni siqib chiqarish uchun 19 ta maxsus quduqdan foydalanishga majbur bo‘lingan. Shu bois ko‘plab bekatlar ochiq usulda, ya’ni ko‘chalar kavlanib, keyin mustahkam yopish texnologiyasi orqali amalga oshirilgan.
Tabiiy ravishda, sayoz joylashgan metro obyektlarining seysmik xavfsizligini ta’minlash asosiy va eng muhim talab qilib qo‘yildi. Muhandislar tomonidan o‘ta noyob va puxta yechim topildi. Tunnellar mustahkam beton halqalardan iborat qilib yig‘ilib, maxsus metall kamarlar bilan o‘zaro biriktirildi. Bunday chambarchas tuzilish yer osti silkinishlari vaqtida butun tizimning parchalanib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi va zilzila paytida bitta yaxlit organizm kabi birgalikda tebranishni ta’minlaydi.
Tarixiy manbalar va sinovlar shuni ko‘rsatdiki, o‘sha mash’um kunlardagi tabiiy imposed 8-9 ballga yetgan bo‘lsa, bugungi kundagi 50 ta bekatdan iborat metropolitenimiz 9 ballik kuchli silkinishlarga ham bemalol bardosh bera oladigan darajada loyihalashtirilgan. Mazkur transport tarmog‘i shunchaki oddiy yo‘lovchi tashiydigan vosita emas. U o‘tmishning achchiq saboqlaridan to‘g‘ri xulosa chiqargan holda, tabiatning har qanday sinovlariga qarshi mustahkam tura oladigan noyob muhandislik namunasi hisoblanadi. Poytaxtimiz metrosining sayozligi uning zaifligidan dalolat bermaydi, aksincha, zakovatli mutaxassislarning o‘tkir aqli va qat’iyatining yaqqol isbotidir.
Samandar Pardaboyev tayyorladi.
Iqtibos, qiziqarli ovozli va media maqolalar - Telegram kanalimizda!