1,2 trln so‘m – sektorning yirik muammosi

O‘zbekiston qurilish sektorida soliq qarzdorligi ortib бораётгани ҳақида Soliq qo‘mitasi навбатдаги ҳисоботни эълон қилди. 2025-yilning 1-noyabr holatiga ko‘ra, soliq qarzi 100 million so‘mdan yuqori bo‘lgan qurilish korxonalari soni 1200 tadan oshgan. Bu so‘nggi yillarda eng katta ko‘rsatkichlardan biri.

Ushbu kompaniyalarning umumiy soliq qarzi 1,2 trln so‘mdan oshgan. Энг қизиғи, қарздорликнинг қарийб чораги — 311,2 mlrd so‘m, ёки 23,9 foizi — bor-yo‘g‘i 10 ta yirik korxona hissasiga to‘g‘ri keladi.

Quyida soliq qarzi eng yuqori bo‘lgan o‘nta kompaniya ro‘yxati keltirilgan:

1. “Mohir-Quruvchi” MChJ — 65,3 mlrd so‘m

2. “Avtosanoat-Injiniring” MChJ — 63,9 mlrd so‘m

3. “Aziya Invest Favorit” MChJ — 63,9 mlrd so‘m

4. “Ta’mirlash Qurish Servis” MChJ — 50,3 mlrd so‘m

5. “Fayz Design” MChJ — 18,5 mlrd so‘m

6. “DSK Binokor” MChJ — 13,7 mlrd so‘m

7. “Bright Industry Buildings the Future” MChJ — 11,6 mlrd so‘m

8. “Zarafshon Buildings” MChJ — 8,4 mlrd so‘m

9. “Dilum Nur Story” MChJ — 8 mlrd so‘m

10. “Ulug‘bek Osiyo Qurilish” MChJ — 7,6 mlrd so‘m

Bu ro‘yxat qurilish bozorida aylanma yuqori bo‘lsa-da, soliq intizomi sust bo‘lgan kompaniyalar soni sezilarli ekanини ko‘rsatadi.

Hududlar bo‘yicha vaziyat: poytaxt yetakchilik qilmoqda

“Fiskal tahlillar” Telegram kanaliga ko‘ra, soliq qarzdorligi hududlar bo‘yicha quyidagicha taqsimlangan:

• Toshkent shahri — 391 mlrd so‘m

• Toshkent viloyati — 322,7 mlrd so‘m

• Andijon viloyati — 147,9 mlrd so‘m

Qurilish korxonalari eng ko‘p жойлашган ва йирик инвестицион лойиҳалар жамланган ҳудудларда қарздорлик естественно юқорироқ қайд этилган.

Qarzdorlik bo‘yicha boshqa sohalarda ham muammolar mavjud

Bundan oldin Soliq qo‘mitasi ishchilarining eng katta soliq qarzi mavjud bo‘lgan 3 ta korxona nomini эълон қилган, уларнинг umumiy qarzi 10 mlrd so‘мдан ошган эди.
Bu esa nafaqat yuridik shaxslarning, balki ish beruvchilarning xodimlar oldidagi majburiyatlari ham to‘liq bajarilmayotganidan dalolat beradi.

Shuningdek, sentyabr oyida soliqdan qochishga uringan 1407 ta korxona jarimaga tortilgani ma’lum qilingan. Bu raqamlar soliq intizomi hali ham jiddiy islohotlar talab qilayotganini ko‘rsatadi.

Nega qurilish sektori qarzdorlik bo‘yicha yetakchi?

Mutaxassislar fikricha, bunga bir nechta omillar sabab:

• yirik aylanmalar,

• ko‘plab subpudratchilar,

• hujjat aylanishidagi tartibsizliklar,

• loyiha va to‘lovlar o‘rtasidagi kechikishlar,

• yashirin iqtisodiyotning katta ulushi.

Bularning barchasi ayrim korxonalarni soliq majburiyatlarini vaqtida bajarishdan uzoqlashtirmoqda.

Xulosa

Mamlakatda qurilish sektori iqtisodiyotning eng faol yo‘nalishlaridan biri bo‘lsa-da, soliq qarzdorligi bo‘yicha yetakchilik ham aynan shu sohada. E’lon qilingan raqamlar soliqlarni to‘lash bo‘yicha nazorat kuchayganini va ochiqlik oshganini ko‘rsatmoqda.

Davlat ushbu jarayon orqali sohani tartibga solishni, soliq intizomini mustahkamlashni va firibgarlik holatlarining oldini olishni maqsad qilgan.