Soliqchilar xatolarni “jazolash” emas, “tuzatish” yo‘lini tanlamoqda

Soliq qo‘mitasi tadbirkorlar faoliyatida tez-tez uchraydigan muammo — chekdagi texnik xatolarni bartaraf etish uchun yangi qulaylik joriy etilayotganini ma’lum qildi. Endilikda 2025-yil davomida rasmiylashtirilgan onlayn NKT va elektron cheklardagi noto‘g‘ri summalarni 20-noyabrdan 10-dekabrgacha tahrirlash mumkin bo‘ladi.

Bu jarayonni amalga oshirish uchun maxsus texnik platforma yaratilyapti. Qo‘mita tadbirkorlarga oldindan hujjatlarini tartibga keltirib olish, xatolarni aniqlab qo‘yish va yaqinlashib kelayotgan muddatga tayyor turishni tavsiya qilmoqda. Tahrir jarayonining to‘liq yo‘riqnomasi tez orada e’lon qilinadi.

Qizig‘i, bu tizim ilk marotaba joriy qilinayotgani yo‘q. 2024-yilda ham soliqchilar 2023-yildan boshlab chop etilgan cheklardagi xatolarni tuzatish imkonini bergandi. Demak, bu amaliyot o‘zini oqlagan, tadbirkorlarning ishini yengillashtirgan va endi yangilangan formatda davom etmoqda.

Nega cheklarni tahrirlash shunchalik muhim?

Oddiy ko‘ringan texnik xato — masalan, qo‘shimcha nol yozib qo‘yish yoki summani noto‘g‘ri kiritish — tadbirkor uchun katta soliq muammosiga aylanib ketishi mumkin. Soliq qo‘mitasining o‘sha paytdagi matbuot kotibi Dildora Hoshimova “Kun.uz”ga bergan izohida aynan shu jihatni urg‘ulagan edi.

Oddiy misol: bitta xato – bir yil davom etadigan oqibat

Tasavvur qiling: 200 ming so‘mlik tranzaksiya tasodifan 2 million deb urildi. Yoki million o‘rniga 10 million. Bu nafaqat statistikani buzadi, balki aylanmani sun’iy oshirib yuboradi.

Bu nimaga olib keladi?

1) Aylanma 1 mlrd so‘mdan oshib ketsa – tadbirkor QQS to‘lovchisiga aylanadi

QQS tizimi murakkabroq, hisob-kitob ko‘proq va majburiyatlar keskin ortadi. Birgina texnik xato tadbirkorni o‘ziga mos bo‘lmagan soliq tizimiga o‘tkazib yuborishi mumkin.

2) Noto‘g‘ri kiritilgan katta summalar foyda solig‘ining ortishiga olib keladi

Tadbirkor aylanma asosida 15 foiz foyda solig‘i to‘laydi. Agar xatolik sabab aylanma ko‘p deb qayd etilsa, to‘lanishi shart bo‘lmagan soliq ham ko‘payadi.

3) Eng katta farq: 4% o‘rniga 15% soliq to‘lab qolish xavfi

Bu esa kichik tadbirkorlar uchun sezilarli moliyaviy yuk demak.

Aynan shu sabab tahrirlash oynasi — tadbirkorlar uchun soliq yukining adolatsiz oshib ketishini oldini oladigan imkoniyat.

Soliq tizimidagi yangi tendensiya: jazolashdan — ko‘makka tomon

So‘nggi yillarda qo‘mita “Soliqchi-ko‘makchi” tamoyilini faol targ‘ib qilmoqda. Bu yondashuvda tadbirkor qilgan xato uchun darhol jarima solish yoki statistikani buzdi deb jazolashdan ko‘ra, unga xatoni tuzatish imkoniyati beriladi.

Cheklarni tahrirlash tizimi ham aynan mana shu tamoyilning amaliy ko‘rinishi.
U tadbirkorga:

• ro‘yxatdagi xato summalarni tuzatish,

• ortiqcha soliqlarni oldini olish,

• hisobotlarni aniq yuritish,

• soliq tizimidan qo‘rqmaslik va unga ishonchni kuchaytirish

imkonini beradi.

Xohlasa, sizga bu mavzuni yanada soddalashtirilgan, yoki yanada journalistik “feature-story” uslubida, yoki rasmiy davlat tilida qayta yozib ham beraman.